Ngôi làng tiến sĩ độc nhất vô nhị ở Việt Nam " Xứ Đông Hải Dương "


Trong lịch sử khoa bảng, Mộ Trạch được xem như ngôi làng “số 1” của nước ta về con đường học vấn.


Cổng làng Mộ Trạch trong một ngày khai hội
Ngôi làng của tiến sĩ
Mộ Trạch là một trong bốn làng của xã Tân Hồng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương nổi tiếng là đất khoa bảng, được mệnh danh là “Làng khoa bảng”, "Làng tiến sĩ",…



Cách Hà Nội khoảng 50 km trên quốc lộ 5 đường Hà Nội - Hải Phòng, cách thành phố Hải Dương về phía Tây Nam khoảng 30 km, làng do Đức thần tổ - Thành hoàng làng Vũ Hồn (804-853) lập ra với cái tên ban đầu mang đầy niềm hy vọng là Khả Mộ trang.
Đình Làng Mộ trạch xưa
Trong lịch sử khoa bảng Việt Nam, Mộ Trạch được xem như ngôi làng “số 1” của nước ta về con đường học vấn với hàng chục người thi cử đỗ đạt và ra làm quan giúp đời trong thời kỳ Phong kiến Việt Nam
Vốn là một vùng quê của Đồng bằng châu thổ sông Hồng màu mỡ trù phú, Hải Dương nổi lên là một vùng đất địa linh nhân kiệt, đây là nơi đã sản sinh ra và gắn liền với tên tuổi của không ít những bậc anh hùng dân tộc xuất chúng cho đất nước như: danh nhân quân sự thế giới Trần Hưng Đạo, một trong mười tướng tài trên thế giới, vị anh hùng dân tộc Việt Nam với chiến công hiển hách – ba lần chiến thắng quân Nguyên; Danh sư Chu Văn An, nhà giáo tài đức vẹn toàn, lịch sử tôn ông là nhà nho có đức nghiệp lớn nhất; Hai anh em cùng Đậu Tiến Sỹ làm Quan đồng Triều thời Lý là Mạc Hiển Tích- Mạc Kiến Quang, Danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Trãi, người có tầm tư tưởng vượt lên nhiều thế kỷ; Lưỡng quốc trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi với học vấn đứng đầu cả nước, ông đã góp phần làm rạng danh đất nước; Đại danh y Tuệ Tĩnh, vị thánh thuốc nam được cả nước ngưỡng mộ. Hải Dương cũng là quê hương của Phạm Sư Mạnh, Đoàn Nhữ Hài, cùng với Mạc Đĩnh Chi là những đại thần có tài đức, được xếp vào hàng “Người phò tá có công lao tài đức đời Trần”, được người đời khen tụng.
Truyền thống khoa bảng
Tương truyền, sau khi lập làng, Vũ Hồn mở lớp dạy học, gây dựng đức tính hiếu học cho các thế hệ con cháu, từ đó mở ra truyền thống hiếu học cho làng.
Truyền thống khoa bảng của làng Mộ Trạch
Truyền thống khoa bảng của làng Mộ Trạch được cho là khởi đầu bởi 2 anh em Vũ Nghiêu Tá và Vũ Hán Bi (còn được chép là Nông hoặc Minh Nông). Cả hai đều là con của Vũ Nạp, theo cổ phả "Mộ Trạch Vũ tộc Thế hệ sự tích" do các Nho gia Vũ Phương Lan, Vũ Tông Hải và Vũ Thế Nho viết năm 1677-1679, thì: "Ông (Nạp) từ lúc nhỏ theo học nhà Nho, hiểu biết rộng cả các kinh điển đạo Thiền [tức Phật học]. Ông (Nạp) lấy đạo đức dạy con theo đường nghĩa lý. Hai con ông nối tiếp nhau thi đậu." Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: ""Nghiêu Tá (người Hồng Châu) với em là Nông đỗ cùng một khoa hồi Thượng hoàng còn ở ngôi vua (chỉ Trần Anh Tông)". Theo sách "Vũ tộc khoa hoạn phả ký" do Vũ Bật Hài thì Vũ Nghiêu Tá "là anh của Vũ Minh Nông. Ông là tổ khai khoa của họ Vũ làng Mộ Trạch" và về Vũ Minh Nông "Ông là em Vũ Nghiêu Tá, Hai anh em cùng thi đỗ thời Trần Minh Tông".Theo bia văn chỉ "Lịch đại tiên hiền bi" dựng năm Thiệu Trị thứ 4 (1844) của xã Hoạch Trạch, huyện Đường An (nay là xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương thì cả Vũ Nghiêu Tá và Vũ Hán Bi đều là "người làng Mộ Trạch. Đỗ Thái học sĩ khoa Giáp Thìn". Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu hiện đại thì vẫn chưa thể xác định chính xác được Vũ Nghiêu Tá và Vũ Hán Bi đỗ khoa thi nào.[4] Vũ Nghiêu Tá về sau làm đến chức quan Nhập nội hành khiển môn hạ hữu ti lang trung thời Trần Minh Tông.
 Bia đá vinh danh 36 tiến sĩ Nho học người làng Mộ Trạch
 Một trường hợp khác là Lê Cảnh Tuân cũng đỗ Thái học sinh. Sách Đại Nam nhất thống chí chép về Lê Cảnh Tuân "người huyện Đường An... Lúc trẻ có chí khí, đỗ Thái học sinh triều Trần".[6] Theo Giáo sư Nguyễn Huệ Chi và sách Từ điển bách khoa Việt Nam, Lê Cảnh Tuân đỗ Thái học sinh năm 1381. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Na thì cho rằng ông thi đỗ Thái học sinh vào đời nhà Hồ. Truyền thống khoa bảng của làng tiếp tục với Vũ Đức Lâm, đỗ Đệ tam giáp Đồng tiến sĩ xuất thân vào năm 1448. Vào thời điểm sau đó, làng Mộ Trạch đã trở nên đông đúc và đã phát tích khoa bảng rực rỡ, trong khoảng thời gian của triều Lê (1428-1789) thì làng Mộ Trạch đã có đến 36 vị đỗ tiến sĩ, mấy chục vị khác đỗ hương cống, sinh đồ, tú tài; nhiều vị đảm đương các chức vị cao trong triều đình đương thời. Có gia đình mấy anh em cùng đỗ đại khoa; có chi họ, như chi họ Vũ Khắc đã đời nối đời đỗ đạt[cần dẫn nguồn]. Từ đó, tên làng Mộ Trạch đã tồn tại suốt gần tám trăm năm, cho đến ngày nay. Làng được vua Tự Đức ban tặng lời vàng: "Mộ Trạch nhất gia bán thiên hạ" (Mộ Trạch tài năng bằng nửa thiên hạ).

Lê hội làng Mộ Trạch - Hải Dương

Ngày 12/2, tại Khu di tích lịch sử làng Mộ Trạch (xã Tân Hồng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương), Ủy ban nhân dân xã Tân Hồng tổ chức khai hội Lễ hội truyền thống làng tiến sĩ Mộ Trạch và kỷ niệm 1215 năm (804- 2019) ngày sinh Đức Thần Tổ - Thành hoàng làng Vũ Hồn, ông tổ của dòng họ Vũ - Võ Việt Nam.
Lễ rước kiệu Đức Thần Tổ tại Khu di tích lịch sử đình làng Mộ Trạch. 
Lễ hội truyền thống làng Mộ Trạch không chỉ là ngày hội của người dân trong làng mà còn là dịp để con cháu dòng họ Vũ - Võ từ khắp mọi nơi tìm về quê cha, đất tổ để ôn lại và nhân rộng truyền thống hiếu học của mảnh đất này. 


Dưới đây là danh sách 36 vị đỗ đại khoa của làng Mộ Trạch, được xác định bởi nhiều tài liệu và bia văn lịch sử. Trong danh sách này, họ Vũ chiếm đa số tuyệt đối với 9 hoàng giáp và 20 tiến sĩ. Trong khi đó họ Lê có 1 trạng nguyên, 2 hoàng giáp và 1 tiến sĩ.

  1. Vũ Nghiêu Tá, Thái học sinh năm 1304
  1. Vũ Hán Bi, Thái học sinh năm 1304
  1. Lê Cảnh Tuân, Thái học sinh năm 1381
  1. Vũ Đức Lâm, Đồng tiến sĩ xuất thân năm 1448
  1. Vũ Hữu, Hoàng giáp năm 1463, tác giả của Lập thành toán pháp
  1. Vũ Ứng Khang, Hoàng giáp năm 1472
  1. Vũ Quỳnh, Hoàng giáp năm 1478,[14] người hiệu đính sách Lĩnh Nam chích quái.
  1. Vũ Đôn, Hoàng giáp năm 1487.
  1. Vũ Thuận Trinh, Hoàng giáp năm 1499.
  1. Vũ Cán, Hoàng giáp năm 1502,[16] tác giả của Tùng Hiên thi tập và Tùng Hiên văn tập
  1. Lê NạiTrạng nguyên năm 1505.
  1. Lê Tư, Hoàng giáp năm 1511.
  1. Vũ Lân Chỉ, tiến sĩ năm 1520.
  1. Lê Quang Bí, Hoàng giáp năm 1526.
  1. Nhữ Mậu Tô, tiến sĩ năm 1526.
  1. Vũ Tĩnh, tiến sĩ năm 1562 (nhà Mạc).
  1. Vũ Đường, tiến sĩ năm 1565 (nhà Mạc)
  1. Vũ Bạt Tụy, Hoàng giáp năm 1634.
  1. Vũ Lương, tiến sĩ năm 1643.
  1. Vũ Trác Oánh, tiến sĩ năm 1656.
  1. Vũ Đăng Long, tiến sĩ năm 1656.
  1. Vũ Công Lượng, tiến sĩ năm 1656.
  1. Vũ Cầu Hối, tiến sĩ năm 1659.
  1. Vũ Bật Hài, tiến sĩ năm 1659.
  1. Vũ Công Đạo, tiến sĩ năm 1659.
  1. Lê Công Triều, tiến sĩ năm 1659.
  1. Vũ Duy Đoán, tiến sĩ năm 1664.
  1. Vũ Công Bình, tiến sĩ năm 1664.
  1. Vũ Đình Lâm, hoàng giáp năm 1670.
  1. Vũ Duy Khuông, tiến sĩ năm 1670.
  1. Vũ Đình Thiều, tiến sĩ năm 1680.
  1. Vũ Trọng Trình, tiến sĩ năm 1685.
  1. Nguyễn Thường Thịnh, tiến sĩ năm 1703.
  1. Vũ Đình Ân, Đệ tam giáp Đồng tiến sĩ xuất thân năm 1712.
  1. Vũ Phương Đề, tiến sĩ năm 1736, tác giả Công dư tiệp ký
  1. Vũ Huy Đỉnh, Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân năm 1754.
  1. Vũ Tụ, Hoàng giáp năm 1493, người làng Hoạch Trạch, gốc họ Vũ làng Mộ Trạch.
  1. Vũ Huyên, tiến sĩ năm 1712, được mệnh danh là Trạng cờ. Ông trú quán ở làng Đan Luân, thuộc dòng dõi Hoàng giáp Vũ Đôn.
  1. Lê Thiếu Dĩnh, con Thái học sinh Lê Cảnh Tuân, tác giả Tiết Trai thi tập
  1. Vũ Huy Tấn, con Tiến sĩ Vũ Huy Đỉnh, đỗ Hương cống (Cử nhân) năm Mậu Tý 1768.

Ngoài ra còn có:
Làng Mộ Trạch còn là quê hương của các danh sĩ nổi tiếng như:

  1. Lê Thiếu Dĩnh, con Thái học sinh Lê Cảnh Tuân, tác giả Tiết Trai thi tập
  1. Vũ Huy Tấn, con Tiến sĩ Vũ Huy Đỉnh, đỗ Hương cống (Cử nhân) năm Mậu Tý 1768.

Làng Mộ Trạch phát tích được như vậy là vì:


Truyền thuyết kể lại rằng Vũ Hồn, vốn là ông tổ của dòng họ Vũ, ông là người huyện Long Khê, phủ Thường Châu, tỉnh Phúc Kiến, là một vị quan của nhà Đường được giao cho trọng trách cai quản nước ta và đã từng làm đến chức An Nam đô hộ phủ. Nhưng sau khi từ quan thì ông lại đưa gia quyến cùng mẹ của mình từ Trung Quốc sang lập ấp tại Khả Mộ; ông cũng vốn là một nhà phong thủy tài ba, đã sang Việt Nam trước cả Cao Biền, khi rảnh rỗi ông từng đi khắp các nơi có thế đất nổi tiếng ở nước Nam như: Cổ Bi thuộc huyện Gia Lâm, Thanh Nhàn thuộc huyện Kim Anh, Xuân Lôi thuộc huyện Vũ Giàng, Cổ Loa thuộc huyện Đông Anh, Hoan Hậu thuộc huyện Quỳnh Lưu…nhưng ông chỉ ưa kiểu đất ở làng Mộ Trạch.


Theo ông thì nơi đây mạch đất như ruột ốc, ngũ khí chầu về mệnh viên và giữ làng này làm nguyên quán thì thì đời đời sẽ tiến phát về đường khoa bảng, con cháu sẽ nối tiếp nhau đỗ đạt cao. Ông cũng cho rằng cả vùng Hải Dương là một đại cuộc, huyện Đường An là huyệt trường và làng Mộ Trạch là huyệt kết. Vì vậy ông quyết định cắm đất lập trại và đặt tên làng là Khả Mộ. Nghĩa là vùng đất khi đó còn cằn cỗi nghèo nàn nhưng có thể sau này sẽ trở nên trù phú hơn và sẽ được mến mộ. Mãi đến sau này, vào khoảng triều nhà Trần(1226-1400) mới đổi tên là Mộ Trạch. Nghĩa là vùng đất được mến mộ. Theo tư duy đó, sau khi mẹ ông mất, ông đã mang thi hài mẹ lên táng ở dãy núi Phượng Hoàng, làng Kiệt Đặc, thuộc huyện Chí Linh (đây là một trong những nơi được đánh giá: có long mạch đi qua và tiến phát mạnh mẽ về long mạch ở Việt Nam). Đây cũng là một nguyên nhân góp phần làm cho con cháu các đời sau ở làng Mộ Trạch đã tiến phát mạnh mẽ về con đường khoa bảng, quan trường, đặc biệt là con cháu dòng họ Vũ.

Bên cạnh đó, dân gian cũng tương truyền rằng: trong làng Mộ Trạch có một cái giếng khơi rất độc đáo, còn được gọi là giếng chùa Diên Phúc (Diên Phúc tỉnh tuyền) đây là một giếng cổ, nước trong sạch, ngọt và mạch nước lúc nào cũng tuôn chảy, từng nuôi sống hàng ngàn dân làng trong suốt hơn 1150 năm qua. Giếng khơi có đường kính rộng hơn 50m, có hình tròn. Tương truyền rằng, giếng này do phu nhân ngài thủy tổ Vũ Hồn cho người đào để lấy nước sạch cho dân sống ở “Trang Khả Mộ” dùng hàng ngày. Nhân dân trong vùng luôn tin rằng “Nho sĩ Mộ Trạch thông minh, học giỏi là nhờ uống nước giếng có long mạch tốt, nên mới đỗ đạt nhiều: “Hàng trăm ông Cống, một đống ông Nghè, một bè Nho sĩ, một bị Thượng Thư…”. Hiện nay, giếng cổ vẫn còn, vẫn đầy nước xanh biếc như xưa.






Vlog Không Kiểm Duyệt
「 Hãy like và share để video được lan toả 」 ----------------------------------------­-------------------------------- Subscribe! https://www.youtube.com/c/HaiDuong24H Like me on Facebook! https://www.FB.com/HaiDuong24H.NET
web:
http://www.haiduong24h.net/
----------------------------------------­-------------------------------- 
Rất cảm ơn các bạn đã xem video, nếu các bạn thấy hay hãy like, share, đăng ký kênh và comment đóng góp cho mình nhé.
Vlog Hải Dương 24H

No comments

Powered by Blogger.